„Nowe” wybory samorządowe

Rewolucyjne zmiany zakłada złożony przez Prawo i Sprawiedliwość w Sejmie projekt zmiany w Kodeksie Wyborczym, a także w ustawach: o samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa. Projekt wprowadza ordynację proporcjonalną w miejsce JOW-ów, dwukadencyjność wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, nakłada obowiązek rejestracji video przebiegu wyborów i liczenia głosów, ale także daje znacznie większe możliwości kontrolne radnym wobec miejskich spółek i innych podległych organów. 

 

urna wybory

DWUKADENCYJNOŚĆ

Projekt wprowadza zasadę dwukadencyjności wójtów, burmistrzów, prezydentów miast; kadencyjność będzie miała zastosowanie po raz pierwszy od wyborów, które odbędą się w roku 2018. Przewidziano, że kandydat na wójta będzie mógł startować tylko do rady tej gminy, gdzie kandyduje na wójta.

 

PROPORCJONALNOŚĆ = KONIEC JOW-ów

Projekt przewiduje też, że wybory do rady gminy będą odbywać się w systemie proporcjonalnym. Obecnie wybory te, z wyjątkiem wyborów do rad gmin w miastach na prawach powiatu, odbywają się według ordynacji większościowej, czyli radni wybierani są w jednomandatowych okręgach wyborczych (tzw. JOW-ach).

 

MNIEJ RADNYCH

Zgodnie z projektem PiS, w wyborach do rady gminy i sejmiku województwa w każdym okręgu wyborczym wybieranych ma być od 3 do 7 radnych. Obecnie w okręgu wyborczym wybiera się od 5 do 15 radnych sejmiku. Ponadto – zgodnie z projektem – z 10 do 7 zmniejszona ma być maksymalna liczba radnych powiatowych wybieranych w okręgu wyborczym.

 

ZMIANY W PKW

Ponadto projekt zakłada też zmiany dot. Państwowej Komisji Wyborczej. Według propozycji PiS w skład PKW ma wchodzić 9 osób, ale TK i SN wskażą po 1 sędzim, natomiast 7 pozostałych członków PKW wybranych zostanie w Sejmie. Zgodnie z zapisem projektu w skład PKW, obok 2 sędziów wskazanych przez TK i SN, wchodzić ma „7 osób mających kwalifikacje do zajmowania stanowiska sędziego, wskazanych przez Sejm”.

 

KRAJOWE BIURO WYBORCZE

Według projektu, PKW ma powołać szefa Krajowego Biura Wyborczego w terminie 30 dni od dnia wejścia projektowanej ustawy. Zarazem zgodnie z projektowanymi przepisami szef KBW ma być powoływany przez PKW na okres 7 lat, spośród kandydatów zgłoszonych przez prezydenta, Sejm, Senat – każdy z tych podmiotów może zgłosić tylko jednego kandydata. Obecnie przepis dotyczący szefa KBW mówi, że jest on powoływany i odwoływany przez PKW na wniosek jej przewodniczącego.

 

KOMISARZE ODDZIELNIE

Projektowana nowela zakłada też rozdzielenie funkcji obecnego komisarza wyborczego na powiatowego i wojewódzkiego. Zgodnie z projektem w dniu wejścia w życie ustawy wygasnąć ma kadencja komisarzy wyborczych, a PKW powołać ma wojewódzkich i powiatowych komisarzy wyborczych w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy. Zgodnie z projektem wojewódzki komisarz wyborczy jest pełnomocnikiem PKW wyznaczonym na obszar województwa, a powiatowy komisarz wyborczy jest pełnomocnikiem PKW wyznaczonym na obszar powiatu. Po stworzeniu funkcji komisarzy wojewódzkich i powiatowych powoływać ich ma PKW w każdym województwie i w każdym powiecie, w tym w miastach na prawach powiatu, na okres 5 lat, „spośród osób mających wykształcenie wyższe prawnicze”.

 

TRANSMISJE Z LOKALI WYBORCZYCH I PRZEZROCZYSTE URNY

Zgodnie z projektowanymi przepisami, transmitowany w internecie będzie zapis z lokalu wyborczego w dniu głosowania od chwili podjęcia przez obwodową komisję wyborczą czynności poprzedzających rozpoczęcie głosowania aż do czasu podpisania przez komisję protokołu. Materiały zawierające transmitowany lub zarejestrowany przebieg czynności, będą dokumentami z wyborów i będą przechowywane przez 2 lata lub na wniosek uprawnionych podmiotów do 5 lat.

Projekt zakłada również oddawanie głosów do przeźroczystych i odpowiednio zabezpieczonych urn wyborczych.

Według projektu karta do głosowania w wyborach do Sejmu, Parlamentu Europejskiego i w wyborach samorządowych w razie potrzeby ma się składać z odpowiedniej liczby zadrukowanych jednostronnie, trwale połączonych kartek.

 

DWIE KOMISJE:  DO GŁOSOWANIA I LICZENIA

Projekt modyfikuje też przepis określający wymaganą liczbę członków obwodowej komisji wyborczej obecnych w lokalu w trakcie głosowania, z co najmniej trzech do co najmniej 2/3 jej składu. Również liczenie głosów będzie się odbywać w obecności co najmniej 2/3 pełnego składu obwodowej komisji.

Zmiany dotyczą też procedury liczenia wyjętych z urn kart do głosowania. Przewodniczący obwodowej komisji ds. ustalenia wyników głosowania w obwodzie w obecności członków komisji będzie brał do ręki kolejno pojedyncze karty do głosowania, pokazywał każdą kartę wszystkim obecnym i głośno oznajmiał, czy dana karta jest ważna, czy dany głos jest ważny i na kogo został oddany. Każdy z obecnych członków komisji samodzielnie będzie odnotowywał treść oznajmienia przewodniczącego komisji; w każdej chwili będzie mógł żądać przekazania karty do głosowania w celu sprawdzenia.

Projekt zawiera też nakaz ekspozycji godła państwowego w lokalu wyborczym. Według uzasadnienia, zmiana ta powinna prowadzić do zwiększenia autorytetu organu wyborczego.

 

PKW KRYTYKUJE

- Jeśli te zmiany zostaną uchwalone, to przeprowadzenie wyborów samorządowych w 2018 roku będzie utrudnione, jeśli nie niemożliwe. Byłoby nieuczciwe wobec wyborców, gdybyśmy o tym nie mówili – skomentował przewodniczący PKW, Wojciech Hermeliński, propozycje zmian w Kodeksie wyborczym autorstwa PiS.

 Państwowa Komisja Wyborcza wymieniła swoje uwagi w oświadczeniu. PKW zwróciła przede wszystkim uwagę, że „wprowadzenie całkowitej zmiany organizacji wyborów w okresie krótszym niż rok przed ich przeprowadzeniem stanowi realne zagrożenie dla respektowania wszystkich zasad prawa wyborczego”.

W oświadczeniu zwrócono uwagę, że zgodnie z projektem w ciągu 60 dni od wejścia w życie ustawy PKW ma powołać 16 wojewódzkich komisarzy wyborczych oraz 380 powiatowych. „Powołanie na tak odpowiedzialną funkcję powinno być poprzedzone analizą doświadczenia zawodowego kandydata i spotkaniem z nim. Komisja nie będzie w stanie w tak krótkim czasie dokładnie zweryfikować każdego z kandydatów” – czytamy w oświadczeniu.

Ponadto PKW napisała, że według projektu komisarze mają być powołani spośród osób mających wykształcenie wyższe prawnicze, chociaż do tej pory musieli to być sędziowie. Projekt nie przewiduje też ograniczeń co do działalności politycznej tych osób, czy ich przynależności do partii. Zdaniem PKW to może „budzić zastrzeżenia co do ich bezstronności”.

Dodatkowo projekt zakłada wygaśnięcie kadencji dotychczasowych komisarzy wyborczych, więc jedne z najbardziej skomplikowanych wyborów mieliby przeprowadzić komisarze bez doświadczenia.

Kolejnym problemem czasowym jest konieczność dokonania przez wojewódzkich komisarzy wyborczych nowego podziału wszystkich jednostek samorządu terytorialnego na okręgi w ciągu 3 miesięcy od wejścia w życie ustawy. Nie pozwala to na przeprowadzenie, zdaniem PKW, „wszechstronnej analizy uwarunkowań społecznych w danej jednostce samorządu terytorialnego”.

W oświadczeniu PKW miała też liczne uwagi techniczne, dotyczące między innymi planowanego wyglądu karty wyborczej oraz zmiany definicji znaku „X” stawianego w kratce obok nazwiska kandydata. Do tej pory znak oznaczał dwie linie, które przecinają się w obrębie kratki. W propozycji zmian „X” ma oznaczać „wszelkie znaki, w których co najmniej dwie linie przecinają się w obrębie kratki”. Zdaniem PKW „przyjęcie proponowanej regulacji będzie przedmiotem wielu wątpliwości i rozbieżności podczas ustalania wyników głosowania”.

Projekt zakłada też, że poczynienie znaków lub dopisków na karcie do głosowania nie wpływa na ważność oddanego na niej głosu, więc na przykład zamazanie kratki bądź przekreślenie znaku w kratce nie spowoduje nieważności głosu.

PKW zwróciła także uwagę na spowodowaną nową ustawą konieczność przerwania prac nad nowym systemem informatycznym (który przeszedł już kilka pozytywnych testów) oraz wzrost kosztów wyborów.

Część rozwiązań PKW uznała za pozytywne – stosowanie kart zbroszurowanych, rozszerzenie uprawnień mężów zaufania, transmisję lub rejestrację z lokalu wyborczego w dniu głosowania, regulacje dotyczące wyznaczania terminu wyborów samorządowych.

 

NIE TYLKO WYBORY

Nowelizacja obejmuje istotne zmiany dotyczące nie tylko samych wyborów samorządowych, zmieniając kilka innych istotnych dziedzin życia samorządów.

Przewidziano między innymi przeniesienie z rady gminy na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta kompetencji powoływania i odwoływania skarbnika gminy.

Ponadto, organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego będzie miał obowiązek przedstawienia organowi stanowiącemu corocznego raportu o stanie samorządu. Raport ma obejmować działalność w poprzednim roku, m.in z realizacji budżetu obywatelskiego.

Projekt nadaje grupie mieszkańców gminy możliwość podejmowania inicjatywy uchwałodawczej. Takie projekty uchwał muszą stać się przedmiotem obrad najbliższej sesji organu stanowiącego nie później niż po upływie 3 miesięcy od daty ich złożenia.

Nowelizacja umacnia instytucję budżetu obywatelskiego. Mieszkańcy danej jednostki samorządu terytorialnego decydowaliby w bezpośrednim, corocznym głosowaniu o części wydatków z jej budżetu. W gminach, które są miastami na prawach powiatu, utworzenie budżetu obywatelskiego będzie obowiązkowe, a jego wysokość wyniesie co najmniej 0,5 proc. wydatków gminy w roku poprzednim.

Projektowana nowelizacja zakłada też powołanie komisji skarg, wniosków i petycji w każdej jednostce samorządu terytorialnego. Jej zadaniem będzie rozpatrywanie: skarg na działania organów wykonawczych i odpowiednich samorządowych jednostek organizacyjnych, a także wniosków i petycji obywateli.

 Przewidziano też nadanie radnym „indywidualnych uprawnień kontrolnych”. Radny będzie miał prawo do uzyskiwania informacji i materiałów, wstępu do pomieszczeń, w których one się znajdują oraz do wglądu w działalność organów administracji samorządu, do którego został wybrany. Chodzi też m.in. o spółki handlowe z udziałem odpowiednich samorządowych osób prawnych, zakłady, przedsiębiorstwa i innych samorządowe jednostki organizacyjne. (jw)

PS. Za tydzień przedstawimy, co o zmianach sądzą ostrowscy samorządowcy

 

Zostaw komentarz


 
Zapisz komentarz
Redakcja nie bierze odpowiedzialności za treść publikowanych komentarzy. Wpisy naruszające obowiązujące w tym zakresie prawo i dobre obyczaje będą bezwzględnie usuwane, a numery IP osób je publikujących trafią do bazy danych administratora.

Obejrzyj nasze stałe galerie